{"id":2569,"date":"2022-09-30T08:35:22","date_gmt":"2022-09-30T05:35:22","guid":{"rendered":"https:\/\/worknhuman.com\/?p=2569"},"modified":"2023-02-23T12:33:56","modified_gmt":"2023-02-23T09:33:56","slug":"is-kontrolunde-psikososyal-riskler-2-2","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/worknhuman.com\/en\/business-controlled-psychosocial-risks-2-2\/","title":{"rendered":"Psychosocial Risks in Job Control"},"content":{"rendered":"<p>\u00a0<\/p>\n<p>\u0130\u015f kontrol\u00fc, bir ki\u015finin i\u015f rol\u00fcne dayal\u0131 olarak karar verme s\u00fcrecine ne \u00f6l\u00e7\u00fcde dahil oldu\u011funu ifade eder. Bir organizasyonun pek \u00e7ok ba\u011flam\u0131yla yak\u0131ndan ili\u015fkili olan bu fakt\u00f6r, psikososyal risklerin de\u011ferlendirilmesinde ele al\u0131nan \u00f6nemli bir kriterdir.<\/p>\n<p>\u00c7al\u0131\u015fanlar\u0131n i\u015f yerindeki kontrol alg\u0131s\u0131n\u0131n, \u00e7al\u0131\u015fan sa\u011fl\u0131\u011f\u0131 ve iyi olu\u015funa katk\u0131 sa\u011flayacak ya da zarar verebilecek g\u00fc\u00e7l\u00fc bir unsur oldu\u011fu bilinmektedir. \u00c7al\u0131\u015fanlar\u0131n kontrol eksikli\u011fi, g\u00f6revlerini nas\u0131l yerine getirdikleri konusunda \u00e7ok az s\u00f6z sahibi olduklar\u0131nda veya hi\u00e7 s\u00f6z sahibi olmad\u0131klar\u0131n\u0131 hissettiklerinde, a\u015f\u0131r\u0131 denetime veya g\u00f6zetime tabi olduklar\u0131nda veya programlar\u0131n\u0131 haftadan haftaya makul bir \u015fekilde tahmin edemediklerinde olu\u015fabilir.<\/p>\n<p>Ki\u015finin \u00e7al\u0131\u015fma hayat\u0131n\u0131n \u00f6nemli y\u00f6nleri \u00fczerindeki kontrol eksikli\u011fi olduk\u00e7a streslidir. \u00c7al\u0131\u015fmalar, d\u00fc\u015f\u00fck i\u015f kontrol\u00fcn\u00fcn (yani, i\u015fin nas\u0131l yap\u0131laca\u011f\u0131na dair d\u00fc\u015f\u00fck karar verme yetkisinin) neden oldu\u011fu stresin, y\u00fcksek i\u015f talepleriyle birlikte diyabet ve kardiyovask\u00fcler nedenlerden kaynaklanan \u00f6l\u00fcm risklerini \u00f6nemli \u00f6l\u00e7\u00fcde art\u0131rd\u0131\u011f\u0131n\u0131 bulmu\u015ftur.<\/p>\n<p>Stresli \u00e7al\u0131\u015fma ko\u015fullar\u0131, i\u015fletmelerin karl\u0131l\u0131k oranlar\u0131 ile ilgili olumsuz etkilere sahip olan devams\u0131zl\u0131k(absenteizm), ge\u00e7 kalma(tardiness), s\u0131k personel de\u011fi\u015fimi (turnover) ve i\u015ften ayr\u0131lma istekleri ile ili\u015fkilidir. D\u00fc\u015f\u00fck seviyedeki i\u015f kontrol\u00fc a\u015fa\u011f\u0131daki durumlarla karakterize edilebilir:<\/p>\n<ul>\n<li>\u00c7al\u0131\u015fanlar\u0131n, i\u015f taleplerini nas\u0131l kar\u015f\u0131lad\u0131klar\u0131 ve genel olarak i\u015flerini nas\u0131l yapt\u0131klar\u0131n\u0131 belirleme \u00fczerinde \u00e7ok az etkisi olmas\u0131. (Bu, otonomi eksikli\u011fi olarak da tan\u0131mlanabilir.)<\/li>\n<li>Gereksiz g\u00f6zetleme seviye ve s\u0131kl\u0131klar\u0131<\/li>\n<li>Az yetki veya karar verme kapasitesine kar\u015f\u0131n a\u015f\u0131r\u0131 sorumluluk olmas\u0131<\/li>\n<li>\u0130\u015fin nas\u0131l yap\u0131ld\u0131\u011f\u0131na dair \u00e7ok az s\u00f6z hakk\u0131 olmas\u0131 veya hi\u00e7 s\u00f6z hakk\u0131 olmamas\u0131<\/li>\n<li>\u00c7e\u015fitllikten yoksun ya da anlams\u0131z i\u015fler<\/li>\n<li>\u0130\u015f y\u00fck\u00fc veya h\u0131z\u0131n\u0131n, kapasiteyi veya \u00e7al\u0131\u015fan kaynaklar\u0131n\u0131 a\u015fmas\u0131<\/li>\n<li>\u0130\u015f ak\u0131\u015f\u0131 \u00fczerinde d\u00fc\u015f\u00fck kontrol<\/li>\n<\/ul>\n<p>Ara\u015ft\u0131rmalar, \u00e7al\u0131\u015fanlara g\u00f6revlerini nas\u0131l ve ne zaman tamamlayacaklar\u0131na karar verme f\u0131rsat\u0131 vermenin ve i\u015fle ilgili kararlara daha fazla kat\u0131l\u0131m hakk\u0131 sa\u011flaman\u0131n, onlar\u0131n etkin ve verimli \u00e7al\u0131\u015fma yeteneklerini geli\u015ftirebilece\u011fini g\u00f6stermektedir.<\/p>\n<hr \/>\n<p>\u0130\u015f tasar\u0131m\u0131nda yeni d\u00fczenlemeler yaparak, i\u015fletmeler, i\u015f g\u00f6revlerine nas\u0131l yakla\u015f\u0131laca\u011f\u0131na karar vermedeki \u00f6zerklikleri ve \u00e7e\u015fitli i\u015f becerilerini kullanma f\u0131rsatlar\u0131 da dahil olmak \u00fczere, \u00e7al\u0131\u015fanlar\u0131n i\u015flerini nas\u0131l yapt\u0131klar\u0131 \u00fczerindeki kontrol\u00fcn\u00fc art\u0131rabilmektedir.<\/p>\n<p>\u0130\u015fteki \u00f6zerklik, \u00e7e\u015fitli veya zorlu g\u00f6revlerin yetkin bir \u015fekilde yerine getirilmesinden kaynaklanan bir ustal\u0131k duygusuna katk\u0131da bulunabilir. Tersine, d\u00fc\u015f\u00fck i\u015f \u00f6zerkli\u011fi &#8211; ayn\u0131 s\u0131n\u0131rl\u0131 g\u00f6revleri tekrar tekrar yapmak zorunda olan ve s\u00fcreci iyile\u015ftirme f\u0131rsat\u0131 olmayan bir \u00e7al\u0131\u015fan d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcn \u2013 alg\u0131lanan i\u015f \u00f6d\u00fcllerini azaltabilir ve stres ve depresyona neden olabilir.\u00a0\u0130\u015f \u00f6zerkli\u011finin, i\u015f tatmini ve i\u015f motivasyonunun en \u00f6nemli belirleyicilerinden biri oldu\u011fu ve i\u015f performans\u0131n\u0131; k\u0131smen motivasyonu art\u0131rarak ve k\u0131smen de \u00e7al\u0131\u015fanlar\u0131n i\u015fle ilgili becerilerini ve bilgilerini daha \u00e7ok \u00e7al\u0131\u015fmak i\u00e7in kullanmalar\u0131na izin vererek olumlu etkiledi\u011fi bilinmektedir.<\/p>\n<hr \/><hr \/>\n<p><strong>Conclusion<\/strong><\/p>\n<p>\u0130\u015fletmeler, i\u015f yerinde i\u015f kontrol d\u00fczeylerinden kaynaklanabilecek riskleri belirleyip hangi risk y\u00f6netimi \u00f6nlemlerini kullanacaklar\u0131na karar vermeli ve d\u00fc\u015f\u00fck d\u00fczeyde i\u015f kontrol\u00fcne y\u00f6nelik pratik \u00e7\u00f6z\u00fcmler sa\u011flayan i\u015f tasar\u0131mlar\u0131na, isti\u015fare ve ileti\u015fimin geli\u015ftirilmesine uygun denetim mekanizmalar\u0131na odaklanmal\u0131d\u0131r.<\/p>\n<p>N_HumaN Dan\u0131\u015fmanl\u0131k, 5 A\u015faml\u0131 \u0130YRS Modeli kapsam\u0131nda \u00e7al\u0131\u015fanlar\u0131n i\u015fleri \u00fczerindeki kontrol seviyelerine y\u00f6nelik psikososyal riskleri belirlemek ve uygun eylem planlamalar\u0131yla risk y\u00f6netimini geli\u015ftirmek \u00fczere i\u015fletmelere \u00e7\u00f6z\u00fcmler sunmaktad\u0131r.<\/p>\n<hr \/>\n<p>ISO 45003:2021(en) Occupational health and safety management \u2014 Psychological health and safety at work \u2014 Guidelines for managing psychosocial risks.<\/p>\n<p>Da\u011flar, \u0130., K\u00fc\u00e7\u00fck, N., Tokal\u0131lar, T., Candemir, T., &amp; Keskin, K. (2021).\u00a0<em>PS\u0130KOSOSYAL R\u0130SKLER RAPORU Mevcut Durum Analizi Ve \u00d6neriler<\/em>.<\/p>\n<p><em>5 A\u015famal\u0131 \u0130YRS Modeli<\/em>. N_Human Dan\u0131\u015fmanl\u0131k. (2021). Retrieved January 25, 2022, from https:\/\/www.nhumandanismanlik.com\/is-yasaminda-ruh-sagligi-uygulamalari<\/p>\n<p>Robert, K., &amp; T\u00f6res, T. (1990). Healthy work: stress, productivity, and the reconstruction of working life.\u00a0<em>The American journal of Public Health<\/em>,\u00a0<em>80<\/em>, 1013-4.<\/p>\n<p>Spellman, C. Overload: How good jobs went bad and what we can do about it, by Erin L. Kelly and Phyllis Moen. Princeton University Press, 2020.<\/p>\n<p>Parker, S. K., Williams, H. M., &amp; Turner, N. (2006). Modeling the antecedents of proactive behavior at work.\u00a0<em>Journal of applied psychology<\/em>,\u00a0<em>91<\/em>(3), 636.<\/p>\n<p>Pfeffer, J. (2018). Dying for a paycheck: How modern management harms employee health and company performance\u2014and what we can do about it.<\/p>\n<p>Morgeson, F. P., Delaney-Klinger, K., &amp; Hemingway, M. A. (2005). The importance of job autonomy, cognitive ability, and job-related skill for predicting role breadth and job performance.\u00a0<em>Journal of applied psychology<\/em>,\u00a0<em>90<\/em>(2), 399.<\/p>\n\n\n<div data-wp-interactive=\"core\/file\" class=\"wp-block-file\"><object data-wp-bind--hidden=\"!state.hasPdfPreview\" hidden class=\"wp-block-file__embed\" data=\"https:\/\/worknhuman.com\/wp-content\/uploads\/2023\/02\/Is-Kontrolunde-Psikososyal-Riskler.pdf\" type=\"application\/pdf\" style=\"width:100%;height:600px\" aria-label=\"Embed of Is-Kontrolunde-Psikososyal-Riskler.\"><\/object><a id=\"wp-block-file--media-ac212141-b369-4896-a3ca-a8352f459b04\" href=\"https:\/\/worknhuman.com\/wp-content\/uploads\/2023\/02\/Is-Kontrolunde-Psikososyal-Riskler.pdf\">Is-Kontrolunde-Psikososyal-Riskler<\/a><a href=\"https:\/\/worknhuman.com\/wp-content\/uploads\/2023\/02\/Is-Kontrolunde-Psikososyal-Riskler.pdf\" class=\"wp-block-file__button wp-element-button\" download aria-describedby=\"wp-block-file--media-ac212141-b369-4896-a3ca-a8352f459b04\">Download<\/a><\/div>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>\u00a0 \u0130\u015f kontrol\u00fc, bir ki\u015finin i\u015f rol\u00fcne dayal\u0131 olarak karar verme s\u00fcrecine ne \u00f6l\u00e7\u00fcde dahil oldu\u011funu ifade eder. Bir organizasyonun pek \u00e7ok ba\u011flam\u0131yla yak\u0131ndan ili\u015fkili olan bu fakt\u00f6r, psikososyal risklerin &hellip; <\/p>","protected":false},"author":1,"featured_media":2973,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"aside","meta":{"footnotes":""},"categories":[48],"tags":[248,222,198,204,205,294,293],"class_list":["post-2569","post","type-post","status-publish","format-aside","has-post-thumbnail","hentry","category-icerikler","tag-is-hayati","tag-isveren","tag-iyi-olus","tag-psikososyal-riskler","tag-psychosocial-risks","tag-stress","tag-wellbening","post_format-post-format-aside"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/worknhuman.com\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/2569","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/worknhuman.com\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/worknhuman.com\/en\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/worknhuman.com\/en\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/worknhuman.com\/en\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=2569"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/worknhuman.com\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/2569\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/worknhuman.com\/en\/wp-json\/wp\/v2\/media\/2973"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/worknhuman.com\/en\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=2569"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/worknhuman.com\/en\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=2569"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/worknhuman.com\/en\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=2569"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}