<\/p>\n
\n\u00d6z Yeterlik<\/b><\/h1>\n
T\u00fcrl\u00fc becerilere sahip olmak ve ihtiya\u00e7 an\u0131nda bu becerileri etkili kullanabilmek aras\u0131nda fark vard\u0131r. Ki\u015finin sahip oldu\u011fu beceriler, bilgiler ve \u00f6\u011frendi\u011fi
stratejiler; ki\u015fi bunlar\u0131 do\u011fru yerde ve zamanda kullanamad\u0131\u011f\u0131nda i\u015flevselli\u011fini yitirmektedir.[1]<\/sup> \u00d6z yeterlik ki\u015finin olas\u0131 durumlar\u0131 y\u00f6netebilmek i\u00e7in gereken eylem planlar\u0131n\u0131 organize edebilme ve y\u00fcr\u00fctebilme kabiliyetlerine inanmas\u0131d\u0131r.[2]<\/sup> Ayr\u0131ca bir t\u00fcr \u00f6zg\u00fcven[3]<\/sup> ya da yap\u0131lan eyleme \u00f6zg\u00fc \u00f6z sayg\u0131n\u0131n bir versiyonu[4]<\/sup> olarak da tan\u0131mlanmaktad\u0131r. \u00d6z yeterlik; bir ki\u015finin hedefleri do\u011frultusunda her \u00e7abalad\u0131\u011f\u0131nda, ne kadar iyi performans sergileyece\u011fini \u00f6ng\u00f6rmemizi sa\u011flayan \u00f6nemli bir etkendir.<\/p>\n
\nKi\u015finin \u00f6z yeterli\u011fi belirli g\u00f6revlere g\u00f6re de\u011fi\u015fmektedir. Ki\u015fi farkl\u0131 iki g\u00f6revden birinde y\u00fcksek \u00f6z yeterli\u011fe sahipken di\u011ferinde d\u00fc\u015f\u00fck \u00f6z yeterlik g\u00f6sterebilir. \u00d6rne\u011fin; bir y\u00f6netici, y\u00f6netim muhasebesi gibi kendi rol\u00fcne ait teknik y\u00f6nlerde y\u00fcksek \u00f6z yeterli\u011fe sahipken, \u00e7al\u0131\u015fan performans problemleri gibi konularda d\u00fc\u015f\u00fck \u00f6z yeterli\u011fe sahip olabilir. \u00d6z yeterli\u011fin \u00f6\u011frenme, motivasyon ve performans \u00fczerinde g\u00fc\u00e7l\u00fc etkileri vard\u0131r, \u00e7\u00fcnk\u00fc insanlar yaln\u0131zca ba\u015far\u0131l\u0131 bir \u015fekilde
ger\u00e7ekle\u015ftirebileceklerine inand\u0131klar\u0131 g\u00f6revleri \u00f6\u011frenmeye ve ger\u00e7ekle\u015ftirmeye \u00e7al\u0131\u015f\u0131rlar. \u00d6z yeterlik, \u00f6\u011frenmeyi ve performans\u0131 \u00fc\u00e7 \u015fekilde etkiler[5]<\/sup>:<\/p>\n1. \u00d6z yeterlik, \u00e7al\u0131\u015fanlar\u0131n kendileri i\u00e7in se\u00e7tikleri hedefleri etkiler.<\/u> D\u00fc\u015f\u00fck \u00f6z yeterli\u011fe sahip \u00e7al\u0131\u015fanlar, kendileri i\u00e7in nispeten d\u00fc\u015f\u00fck hedefler belirleme e\u011filimindedir. Ara\u015ft\u0131rmalar, insanlar\u0131n \u00f6z yeterlik inan\u00e7lar\u0131yla tutarl\u0131 seviyelerde \u00f6\u011frenme becerisi ve performans sergiledi\u011fini g\u00f6stermektedir.<\/p>\n
2. \u00d6z yeterlik, \u00f6\u011frenmeyi oldu\u011fu kadar insanlar\u0131n i\u015f i\u00e7in sarf ettikleri \u00e7abay\u0131 da etkiler.<\/u> \u00d6z yeterli\u011fi y\u00fcksek \u00e7al\u0131\u015fanlar, \u00e7abalar\u0131n\u0131n ba\u015far\u0131l\u0131 sonu\u00e7lanaca\u011f\u0131ndan emin olduklar\u0131ndan, genellikle yeni g\u00f6revlerin nas\u0131l ger\u00e7ekle\u015ftirilece\u011fini \u00f6\u011frenmek i\u00e7in \u00e7ok \u00e7al\u0131\u015f\u0131rlar. D\u00fc\u015f\u00fck \u00f6z yeterli\u011fe sahip \u00e7al\u0131\u015fanlar ise, karma\u015f\u0131k g\u00f6revleri \u00f6\u011frenirken ve ger\u00e7ekle\u015ftirirken daha az \u00e7aba sarf edebilirler \u00e7\u00fcnk\u00fc \u00e7abalaman\u0131n onlar\u0131 ba\u015far\u0131ya g\u00f6t\u00fcrece\u011finden \u015f\u00fcphe duyarlar.<\/p>\n
3. \u00d6z yeterlik, insanlar\u0131n yeni ve zor g\u00f6revleri denemedeki karal\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131 etkiler.<\/u> \u00d6z yeterli\u011fi y\u00fcksek \u00e7al\u0131\u015fanlar, \u00f6\u011frenme kabiliyetlerinden ve belirli bir g\u00f6revi yerine getirebileceklerinden emindir. Bu nedenle, sorun ortaya \u00e7\u0131kt\u0131\u011f\u0131nda bile \u00e7abalamaya devam ederler. Bunun aksine, \u00f6\u011frenme ve zor bir g\u00f6revi yerine getirme konusunda yetersiz oldu\u011funa inanan d\u00fc\u015f\u00fck \u00f6z yeterlili\u011fe sahip \u00e7al\u0131\u015fanlar, problem ortaya \u00e7\u0131kt\u0131\u011f\u0131nda muhtemelen pes edeceklerdir.<\/p>\n
\n\u00d6z Yeterlik Kaynaklar\u0131<\/strong><\/h1>\n
Ki\u015finin kendi \u00f6z yeterlik alg\u0131s\u0131 d\u00f6rt temel kaynaktan elde edilen bilgilerle olu\u015fmaktad\u0131r.[6]<\/sup> Bunlar; ge\u00e7mi\u015fteki ba\u015far\u0131l\u0131 performanslar, dolayl\u0131 ya\u015fant\u0131lar, s\u00f6zel ikna ve fizyolojik ve duygusal durumlard\u0131r.<\/p>\n
1. Ge\u00e7mi\u015fteki Ba\u015far\u0131l\u0131 Performanslar<\/strong><\/p>\n
Deneyimlenen ba\u015far\u0131l\u0131 performanslar ki\u015finin sahip oldu\u011fu \u00f6z yeterlik alg\u0131s\u0131n\u0131n en g\u00fcvenilir kayna\u011f\u0131d\u0131r. Ki\u015fi bir g\u00f6revde ba\u015far\u0131l\u0131 oldu\u011funda \u00f6z yeterli\u011fi artacak ve edindi\u011fi bilgi ve deneyimleri benzer g\u00f6revlere aktarabilecektir. Ancak bunun tam tersi bir \u015fekilde ba\u015far\u0131s\u0131zl\u0131k elde ederse \u00f6z yeterli\u011fi d\u00fc\u015fecektir.<\/p>\n
2. Dolayl\u0131 Ya\u015fant\u0131lar<\/strong><\/p>\n
Ki\u015finin \u00f6z yeterlik alg\u0131s\u0131 kendi deneyimlerine g\u00f6re de\u011fi\u015fti\u011fi gibi dolayl\u0131 deneyimler sonucu da de\u011fi\u015febilir. Ki\u015fi kendine benzer bir rol model buldu\u011funda kar\u015f\u0131 taraf\u0131n ba\u015far\u0131l\u0131 oldu\u011fu deneyimleri g\u00f6rd\u00fck\u00e7e kendi \u00f6z yeterli\u011fi de artacakt\u0131r. Modelin ba\u015far\u0131s\u0131z oldu\u011fu durumlarda da daha d\u00fc\u015f\u00fck \u00f6z yeterlik alg\u0131s\u0131na sahip olacakt\u0131r.<\/p>\n
3. S\u00f6zel \u0130kna<\/strong><\/p>\n
Ki\u015finin hayat\u0131ndaki \u00f6nemli insanlar, ki\u015finin ba\u015far\u0131l\u0131 olmak i\u00e7in gerekenlere sahip olma ihtiyac\u0131n\u0131 destekleyebilir. Yani \u00f6z yeterlik alg\u0131s\u0131, belirli bir g\u00f6revde ba\u015far\u0131l\u0131 olma kabiliyetine dair ki\u015finin ikna edilmesine g\u00f6re de\u011fi\u015febilir.<\/p>\n
4. Fizyolojik ve Duygusal Durumlar<\/strong><\/p>\n
\u00d6z yeterlik alg\u0131s\u0131 ki\u015finin i\u00e7inde bulundu\u011fu duruma g\u00f6re de de\u011fi\u015febilmektedir. Kalp \u00e7arp\u0131nt\u0131s\u0131, a\u015f\u0131r\u0131 terleme vb. gibi fizyolojik semptomlar ve endi\u015fe, korku vb. gibi olumsuz duygular ki\u015finin d\u00fc\u015f\u00fck \u00f6z yeterlik hissetmesine sebep olmaktad\u0131r. E\u011fer zorlu durumlarda kayg\u0131y\u0131 y\u00f6netmeyi ve ruh hallerini kontrol etmeyi \u00f6\u011frenirlerse y\u00fcksek \u00f6z yeterli\u011fe sahip olma alg\u0131lar\u0131 artacakt\u0131r.<\/p>\n
\nSelf-Efficacy at Work<\/b><\/h1>\n
Albert Bandura ve Edwin Locke \u00f6z yeterlik \u00fczerine kapsaml\u0131 bir literat\u00fcr taramas\u0131nda \u00f6z yeterlili\u011fin i\u015f performans\u0131n\u0131n g\u00fc\u00e7l\u00fc bir belirleyicisi oldu\u011fu sonucuna varm\u0131\u015ft\u0131r.[7]<\/sup> Y\u00fcksek \u00f6z yeterli\u011fe sahip \u00e7al\u0131\u015fanlar daha iyi performans g\u00f6stermek i\u00e7in motive olmaktad\u0131r, \u00f6\u011frenmeye ve geli\u015fmeye daha a\u00e7\u0131klard\u0131r. Ayr\u0131ca ki\u015fi yapt\u0131\u011f\u0131 i\u015fte ba\u015far\u0131l\u0131 olaca\u011f\u0131na inan\u0131yorsa o i\u015ften daha fazla ho\u015flanmaktad\u0131r ama ba\u015far\u0131s\u0131z olaca\u011f\u0131na inan\u0131yorsa endi\u015fesi ve stres d\u00fczeyi artmakta ve bu durum ki\u015finin i\u015fle ilgili performans\u0131n\u0131 da olumsuz etkilemektedir. Yani \u00f6z yeterli\u011fi y\u00fcksek ki\u015filerin verimlilik d\u00fczeyleri artarken, i\u015f yerinde ya\u015fad\u0131klar\u0131 endi\u015fe ve stres d\u00fczeyi d\u00fc\u015fmektedir.<\/p>\n
Ancak son derece y\u00fcksek \u00f6z yeterlik a\u015f\u0131r\u0131 risk alma ve i\u015flevsizli\u011fe yol a\u00e7abilir. Bu tarz insanlar\u0131n deneyimledi\u011fi ba\u015far\u0131s\u0131zl\u0131klar \u00e7o\u011fu durumda \u00f6z yeterliklerini daha ger\u00e7ek\u00e7i bir d\u00fczeye \u00e7eker. Genel olarak, y\u00fcksek \u00f6z yeterlili\u011fin bir\u00e7ok faydas\u0131, onu geli\u015ftirmeye de\u011fer bir nitelik haline getirir. Bu en iyi; aktif kendi kendine hakimiyet, rol modelleme ve s\u00f6zl\u00fc iknan\u0131n e\u015fzamanl\u0131 ve sistematik uygulamas\u0131yla yap\u0131l\u0131r. \u0130\u015f yerinde \u00f6z yeterli\u011fi artt\u0131rmak i\u00e7in s\u00fcrekli geri bildirimler payla\u015f\u0131lmal\u0131, \u00e7al\u0131\u015fanlara kat\u0131l\u0131m sa\u011flayabilmeleri i\u00e7in ve kendi se\u00e7imlerini yapabilmeleri i\u00e7in alan a\u00e7\u0131lmal\u0131d\u0131r.<\/p>\n
\n
\n[1]<\/sup> Bandura, A. (1997). Self-Efficacy: The Exercise of Control<\/em>. New York, NY: Freeman.<\/p>\n
[2]<\/sup> Bandura, A. (1995). Self-Efficacy in Changing Societies.<\/em> NY: Cambridge UniversityPress<\/p>\n
[3]<\/sup> Kanter, R. M. (2006). Confidence: How Winning and Losing Streaks Begin and End.<\/em> New York, NY: Crown Publishing.<\/p>\n
[4]<\/sup> Brockner, J. (1988). Self-esteem at work. Lexington.<\/em> MA: Lexington Books.<\/p>\n
[5]<\/sup> Bandura, A. (1982). Self-efficacy mechanism in human agency. American Psychologist, 37, 122-147.<\/p>\n
[6]<\/sup> Bandura, A. (1986). Social foundations of thought and action. Upper Saddle River, NJ: Prentice Hall.<\/p>\n
[7]<\/sup> Bandura, A., & Locke, E. A. (2003). Negative Self-Efficacy and Goal Effects Revisited.<\/em> Journal of Applied Psychology, 88(1), 87-99.<\/p>\n<\/blockquote>\n\n\n